ترجمه : بيان تسامح در اطلاق لفظ اجماع بله : ممكن است گفته شود : فقهاى ( شيعه ) در اطلاق لفظ اجماع بر اتفاق جماعتى كه رأى امام در ميان آراء آنها است به جهت وجود مناط حجيت ( يعنى : كاشفيّت از قول معصوم ) در آن و عدم تأثير وجود مخالف در تحقق آن ، مسامحه نموده‌اند ، و اين تسامح به گونه‌اى شايع گرديد كه گويا اصطلاح علماى شيعه در اجماع ، از آنچه مطابق اصطلاح عامّه است در آن ، تغيير يافته به خصوص اتفاق طائفه‌اى از خاصّه ، چنانچه با اندك تفحّصى در مواضع استعمال و موارد استدلال اين اصطلاح ، صدق اين گفتار معلوم مىشود . بلكه اطلاق و استعمال لفظ اجماع به طور مطلق ( يعنى بدون قرينه ) بر خصوص اتفاق آراء اماميّه ، با اينكه ايشان بخشى از امت‌اند و نه كلّ آن ، از روى مسامحه است ، به خاطر اينكه وجود مخالفين كالعدم فرض شده است از آن جهت كه مناط حجيت اجماع را در اتفاق جماعت مذكور لحاظ نموده‌اند . به‌هرتقدير : ظاهر اطلاق اجماع در عبارات فقهاء شيعه ، ارادهء دخول رأى امام در اتفاق جمع متفقين است به نحوى كه دلالت لفظ اجماع بر قول معصوم به نحو دلالت تضمّنى است . پس مراد ( مخبر ) از اخبار ( اجماع ) خبر دادن از قول امام ( ع ) است ، نه صرف اخبار از اتفاق و اجماع علما . و اين ( تسامحى كه در اطلاق لفظ اجماع بر اتفاق جمعى كه رأيشان مشتمل بر رأى امام است نقل شد و گفتيم مراد فقهاى شيعه از اجماع ، اتفاق جماعتى است كه رأى معصوم در ميان آنها باشد ) همان امرى است كه كلام مرحوم مفيد ، سيد مرتضى ، ابن زهره ، محقّق ، علّامه ، شهيد اول و شهيد ثانى و متأخرين از آنان برآن دلالت دارد .